World War Series...

Bugün sizlerle aslında hepimizin tarih kitaplarında okuduğu ama sadece okuduğu bence çok daha detaylı incelenmesi gerektiğine inandığım Dünya Savaş'ları ve Amerika'nın duruşu hakkında çıkardığım özet bilgilerden oluşan benim neden diye sorguladıklarım arasında olan bir grup yazısı paylaşmak istedim. Yazımız;

A) Amerika'nın Birinci Dünya Savaşı'na önce girmeyip sonra neden girdiği konusu

B) Amerika'nın İkinci Dünya Savaşı'na neden girdiği konusu

C) Amerika'nın İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra neden süper güç olduğu konularından oluşmaktadır. Haydi başlayalım...

ABD I. Dünya Savaşı’na başta katılmadı, çünkü hem iç politikada hem stratejik açıdan tarafsız kalmak, ülke çıkarları için daha kârlıydı. Bu durumun birkaç temel nedeni vardı:

A) Amerika I. Dünya Savaşı’na Neden Katılmadı?

1. ABD’nin geleneksel politikası: “İzolasyonculuk”

Kurucu Başkan George Washington’dan beri ABD’nin dış politikası Avrupa’nın savaşlarından uzak durmak üzerine kuruluydu.

• “Eski dünyanın sorunlarına karışmayalım” anlayışı çok güçlüydü.

• Halkın büyük kısmı savaşa girilmesine karşıydı.

Sonuç:ABD hükümeti, Avrupa’daki çatışmayı “bizim meselemiz değil” olarak gördü.

2. Coğrafi uzaklık

ABD, iki okyanusla Avrupa’dan ayrıldığı için savaşın fiziksel etkilerinden tamamen uzaktaydı.

• Topraklarına tehdit yoktu.

• Savaş ekonomik olarak da onu doğrudan zorlamıyordu.

SonuçABD’nin savaşa “mecbur kalacağı” hiçbir durum başlangıçta yoktu.

3. Ekonomik çıkarlar: Savaşanlara mal satmak daha kârlıydı

Savaş 1914’te başladığında ABD tarafsız kaldı ama hem İngiltere’ye hem Fransa’ya hem de bir süre Almanya’ya silah, mühimmat, gıda ve hammadde sattı.

• Tarafsızlık → her tarafa satış → dev kâr.

• Bankalar (Morgan, Rockefeller) Avrupa’ya büyük krediler verdi.

Sonuç:ABD ekonomisi savaştan çok para kazandığı için girmek istemedi.

4. Amerikan toplumunun etnik çeşitliliği

ABD’nin nüfusu çok karmaşıktı:

• Alman kökenli milyonlarca Amerikalı

• İngiliz, Fransız, İtalyan göçmenler

• İrlandalılar (İngiltere karşıtı)

Eğer ABD savaşın başında bir tarafı seçseydi, ülke içinde ciddi iç karışıklık çıkabilirdi.

Sonuç:Hükümet “tarafsızlık = iç istikrar” dedi.

5. Başkan Wilson’ın barışçı yaklaşımı

Başkan Woodrow Wilson, savaşa girmenin ABD’nin ideallerine aykırı olduğunu düşünüyordu.

• 1916 seçim sloganı: “Bizi savaştan uzak tuttu.”

• Wilson, ABD’nin “dünyaya barışı getiren güç” rolünü üstlenmesini istiyordu.

Sonuç:Politik olarak savaşa girmek için bir neden yoktu.

Ama sonra ne değişti? ABD neden 1917’de savaşa girdi?

ABD 1917’ye kadar tarafsız kaldı; fakat iki gelişme her şeyi değiştirdi:

1. Alman denizaltıları Amerikan gemilerini batırmaya başladı

Özellikle Lusitania yolcu gemisinin 1915’te batırılması (128 Amerikalı öldü), ABD’de şok yarattı.

1917’de Almanya yeniden “sınırsız denizaltı savaşı” başlattı ve ABD ticaret gemilerini de hedef aldı.

Sonuç:Bu, ABD’nin çıkarlarına doğrudan saldırı olarak görüldü.

2. Zimmermann Telgrafı (1917)

Almanya, Meksika’ya gizli bir telgraf gönderdi:

“ABD bize savaş açarsa Meksika’ya, ABD’den kaybettiği toprakları (Teksas, Arizona, New Mexico) geri alması için yardım ederiz.”

Bu telgraf İngiltere tarafından yakalandı ve ABD’ye verildi.

Sonuç:Amerikan halkı “Almanya kıtada bizim aleyhimize plan yapıyor” diyerek öfkelendi.

3. ABD’nin finansal çıkarları (İngiltere-Fransa müttefikliği)

ABD bankaları İngiltere ve Fransa’ya dev krediler vermişti.

• Eğer İngiltere-Fransa yenilirse, ABD bu parayı geri alamayacaktı.

Sonuç:ABD’nin ekonomik çıkarı, İtilaf Devletlerinin kazanmasındaydı.

Sonuç olarak

ABD I. Dünya Savaşı’na başta katılmadı, çünkü:

• Geleneksel izolasyonist politika

• Coğrafi uzaklık

• Ekonomik kazanç

• İç politik dengeler

• Barış yanlısı yaklaşım

Ancak 1917’de savaşa girdi çünkü:

• Alman denizaltıları Amerikan çıkarlarını tehdit etti

• Zimmermann telgrafı ulusal güvenlik alarmı yarattı

• İtilaf devletlerinin çökmesi ABD ekonomisini tehdit etti

  B) ABD’nin II. Dünya Savaşı’na giriş nedeni, tek bir olayın sonucu değildir; ama savaşa resmî olarak girmesine yol açan kıvılcım çok nettir:

  ABD, Japonya’nın 7 Aralık 1941’de Pearl Harbor’a saldırmasıyla savaşa girdi.

  Bunun hemen ertesi günü, 8 Aralık 1941’de ABD Japonya’ya savaş ilan etti.Almanya ve İtalya da bunun üzerine ABD’ye savaş ilan etti ve ABD resmen savaşın hem Pasifik hem Avrupa cephelerine dahil oldu.

  Ancak neden bu noktaya gelindi?ABD neden Japonya ile çatışır hâle geldi?Aşağıda tüm nedenler net ve kronolojik olarak açıklandı:

  
  

  B) ABD Neden II. Dünya Savaşı’na Girdi?

  
  

  1. Japonya’nın Asya’da saldırgan genişlemesi ABD çıkarlarını tehdit etti

  1930–1941 dönemi boyunca Japonya:

  • Çin’i işgal etti (1937)

  • Güneydoğu Asya’ya yöneldi

  • Pasifik’te yayılma siyaseti izledi

  Bu bölgeler ABD için:

  ✔ Ticaret yolları

  ✔ Filipinler’deki Amerikan toprakları

  ✔ Petrol ve kauçuk gibi hammadde kaynakları

  açısından hayati önem taşıyordu.

  Sonuç:ABD–Japonya gerilimi sürekli tırmandı.

  2. ABD, Japonya’ya ekonomik ambargo uyguladı (1940–41)

  ABD, Japonya’nın saldırgan politikasını durdurmak için:

  • Japonya’ya petrol ambargosu

  • Çelik ve hurda metal yasağı

  • Japon varlıklarının dondurulması

  gibi ekonomik yaptırımlar uyguladı.

  Japonya petrolünün %80’ini ABD’den alıyordu.

  Sonuç:Japonya, “ya geri çekileceğiz ya da savaşacağız” ikilemine girdi.

  3. Japonya ABD Pasifik Filosu’nu tehdit olarak görüyordu

  Hawaii’deki Pearl Harbor, ABD’nin Pasifik’teki ana deniz üssüydü.Japon askeri stratejisi şuna dayanıyordu:

  “ABD’nin Pasifik donanmasını ilk vuruşta yok edersek, Asya’yı hızlıca ele geçiririz.”

  Sonuç:Japonya sürpriz bir saldırı planladı.

  4. Pearl Harbor Saldırısı (7 Aralık 1941) — Savaşın kırılma anı

  Japon uçakları sabah erken saatlerde ABD üssüne saldırdı:

  • 2400’den fazla Amerikalı öldü

  • 8 savaş gemisi hasar aldı

  • Çok sayıda uçak imha edildi

  Bu saldırı, Amerikan halkını bir anda birleştirdi.Daha önce savaşa karşı olan halk bile girişe destek vermeye başladı.

  Sonuç:ABD Kongresi 8 Aralık’ta Japonya’ya savaş ilan etti.

  5. Almanya ve İtalya’nın ABD’ye savaş ilanı

  Japonya ile ittifak hâlinde olan:

  • Nazi Almanyası

  • Faşist İtalya

  11 Aralık 1941’de ABD’ye savaş ilan etti.

  Sonuç:ABD sadece Pasifik'te değil, Avrupa cephesinde de resmen savaşa girdi.

  ABD’nin Girişindeki Derin Nedenler

  ✔ Küresel ekonomik çıkarlarını korumak

  Ticaret yolları, Pasifik güvenliği, Filipinler gibi koloniler kritik öneme sahipti.

  ✔ Demokratik dünyayı koruma düşüncesi

  Roosevelt, Müttefiklere (İngiltere–Sovyetler–Çin) gizlice destek veriyordu.Savaş kaçınılmaz hâle gelmişti.

  ✔ Irkçı-saldırgan faşist rejimlerin küresel hakimiyetine karşı tepki

  Nazi Almanyası’nın Avrupa’yı ele geçirmesi ve Japonya’nın Asya’ya yayılması,ABD’yi küresel güç dengelerinin çökmesi konusunda endişelendirdi.

  ✔ ABD’nin dünya liderliğine hazırlanması

  Roosevelt, İngiltere’nin çökmesi hâlinde dünyayı Almanya–Japonya ekseninin yöneteceğinden korkuyordu.

  Kısa Özet

Neden	Açıklama
Japonya’nın Asya’da saldırgan yayılması	ABD çıkarlarını tehdit etti
ABD’nin petrol ambargosu	Japonya’yı savaşa zorladı
Pearl Harbor saldırısı	ABD’nin resmî giriş nedeni
Almanya ve İtalya’nın savaş ilanı	ABD’yi Avrupa savaşına soktu
Küresel çıkar ve liderlik hesapları	Derin ekonomik ve siyasi neden

C) II. Dünya Savaşı’ndan Sonra Amerika Neden En Büyük Ekonomik Güç Oldu?

1. Savaş ABD topraklarında yaşanmadı → Üretim kapasitesi zarar görmedi

• Avrupa ve Asya’da şehirler, fabrikalar, altyapılar yerle bir olurken,

• ABD’de tek bir fabrika bile bombalanmadı.

• ABD savaş boyunca dev bir üretim makinesine dönüştü: uçak, gemi, tank, çelik, mühimmat…

Sonuç: Savaştan çıkan dünyanın elinde sağlam sanayi altyapısı olan tek büyük ülke ABD idi.

2. ABD savaş boyunca dünyanın fabrikası oldu

• 1940–1945 arasında ABD’nin sanayi üretimi %90’dan fazla arttı.

• Dünyanın tanklarının %45’i, uçaklarının %65’i, gemilerinin büyük kısmı ABD’de üretildi.

• Bu sayede inanılmaz bir teknolojik birikim, iş gücü deneyimi ve sermaye ortaya çıktı.

Sonuç: Savaş bittiğinde ABD’nin üretim gücü, diğer ülkelerin tamamının bir araya gelmesinden daha büyüktü.

3. Dünya altın rezervlerinin büyük bölümü ABD’ye aktı

• Savaş yıllarında Avrupa ülkeleri ABD’den silah ve mal almak için karşılığında altın verdi.

• 1945’e gelindiğinde dünya altınının yaklaşık 2/3’ü ABD kasalarındaydı.

Sonuç: Doların güveni, ABD’nin finansal gücü devleşti.

4. Bretton Woods Sistemi → Doların dünya parası olması

1944’te kurulan bu sistemle:

• Dolar altına sabitlendi,

• Diğer tüm dünya para birimleri de dolara bağlandı.

Sonuç:

• Dünya ticareti dolar üzerinden yapılmaya başladı.

• ABD tüm küresel finans sisteminin “kalbi” hâline geldi.

• Bu, Amerika’ya benzersiz bir ekonomik güç ve düşük borçlanma maliyeti sağladı.

5. Marshall Planı ve küresel liderlik

ABD, Avrupa’yı yeniden inşa etmek için Marshall Planı ile 13 milyar dolarlık yardım yaptı.

Ama yardımın gerçek amacı şuydu:

✔ Avrupa’nın ABD mallarını alacak kadar güçlü olması

✔ Komünizmin yayılmasını engellemek

✔ ABD’nin ekonomik etki alanını genişletmek

Sonuç: Avrupa’nın yeniden yapılanması, Amerikan şirketleri için dev bir dış pazar yarattı.

6. Teknolojik üstünlük ve Ar-Ge

ABD savaş sırasında:

• Nükleer teknoloji

• Radar

• Jet motorları

• Kitle üretim teknikleri

• Lojistik mühendisliği

• Bilgisayar biliminin temelleri (ENIAC)

gibi birçok kritik teknolojide öncü oldu.

Sonuç: Savaş sonrası teknolojik liderlik → ekonomik liderlik.

7. Dev nüfus + genç iş gücü + göçmen akışı

Savaş sonrası ABD:

• Avrupa’dan milyonlarca nitelikli göçmen aldı (bilim insanları, mühendisler, teknisyenler).

• Baby Boom ile 1946–1964 arasında nüfus hızla arttı.

Sonuç: Tüketim arttı → üretim arttı → dünyanın en dinamik iç pazarı oluştu.

8. Doğal kaynak üstünlüğü

ABD savaş sonrası dönemde:

• Dünyanın en büyük petrol, kömür, gaz, demir, tarım üreticilerinden biriydi.

• Hem üretim maliyeti düşüktü, hem de dışa bağımlı değildi.

Sonuç: Enerji ve hammadde açısından kendine yeten tek büyük güç: ABD.

9. Askerî güç ve küresel güvenlik kontrolü

ABD savaş sonrası:

• NATO’yu kurdu,

• Avrupa’da üsler açtı,

• Pasifik’te kontrol sağladı,

• Sovyet tehdidine karşı “koruyucu güç” oldu.

Sonuç: Dünya ticareti ABD donanması tarafından korunur hâle geldi →küresel ticaret ABD şirketlerine büyük avantaj sundu.

Özetle

Amerika II. Dünya Savaşı’ndan sonra ekonomik süper güç oldu çünkü:

1. Ekonomisi yıkılmadı, aksine büyüdü.

2. Dünya altın rezervleri ABD’ye aktı.

3. Dolar dünya para birimi oldu.

4. Avrupa’yı ve dünyayı ABD finanse etti.

5. Teknoloji, bilim ve üretimde birinci sıradaydı.

6. İç pazarı büyük ve dinamizmi yüksekti.

7. Askerî gücü küresel ticareti kontrol ediyordu.

Bu sayede ABD, 1945’ten sonra dünya ekonomisinin merkezi, bankası, pazarı, askerî gücü ve teknolojik lideri hâline geldi.